Linns fornemmelse for retorikk

- Om motvind, og viktigheten av sykkelstativ

Etter å ha studert den danske kulturen ei stund, vil eg seia at det er ein god del skilnader på nordmenn og danskar.  Men skilnadane stemmer ikkje særskildt bra overeins med fordommane mine.  Det vil seia, eg har fått nye. Danskan er ikkje nødvendigvis den joviale, øldrikkande og pølsespisande moroklumpen eg før såg for meg. Det vil seia - eg har møtt mange joviale og øldrikkande danskmend, men talet på individ med slike trekk er ikkje større enn hos norskane. Danskane kan rett og slett vera skikkelig vanskelig å komma innpå, men dette bunnar ofte, i alle fall i mitt tilfelle, i at dei ikkje forstår eit ord av det du seier. Ganske likt oss kalde nordmenn, altså.

Men det er ein viktig skilnad. Dette la eg merke til då eg kom tilbake etter førre norgesturné, og gjekk ut for å handla mat i strålande vér etter tilbakekomsten. For - kvar eg enn gjekk, var det folk som smilte til meg.  Smil til dansken, og dansken smilar til deg. Dette gjeld sjølvsagt ikkje servicepersonar. Dama i kassen var like sur denne dagen som butikkpersonale flest her er. Men kjæresteparet eg nesten gjekk på grunna den blendande sola, den fulle mannen som måtte flytta den andre fulle mannen for at eg skulle komma meg forbi dei, dama som var på søndagstur og hadde med seg ein umogleg unge - dei smilte alle. Og dei smilte til meg.

Eg seier ikkje at alle danskar smilar og at alle nordmenn er sure. Men smil til ukjente, der ukjente er meg, er definitivt meir vanlig her andre stadar eg har budd, ei erfaring som for det meste strekk seg til det norske vestlandet. Gudane må vita kvifor dei smiler så mykje, men eg har, ufrivillig, litt problem med å forhalda meg til det. Eg er ikkje vant til å smila utan grunn. Eg smilar som oftast tilbake til dei som smiler til meg, men føler ofte det blir litt tilgjort og rart.

Smiling er nok ei treningssak. I likheit med sykling.

For - etter ein innkjøringperiode på fleire månader, tør eg no endeleg å sykla over heile byen. For den erfarne syklar verkar nok ikkje dette som nokon stor bragd, men for meg har det vore ein lang prosess. Endelig kan eg sykla på nye stadar utan å ha hjarta i halsen i redsel for å bryta ein eller annan uskriven trafikk- og/eller sykkelregel.

Og sykling har, her som det er lagt så godt til rette for det, heilt klart sine fordelar. Danskane syklar ikkje berre for å vera stilige og kontinentale. Der eg budde før tok det 12-16 minutt å sykla til skulen, mot rundt 30 minutt med buss. Å gå tok rundt ein time, så valet var lett. Der eg bur no tek det meg 17-20 minutt å sykla, og minst ein halvtime med tog/buss/metro. Gange er uaktuelt med mindre det er snakk om søndagstur.

Og her kjem me til poenget. Når eg opererer med køyretidene 12-16 og 17-20 minutt, er ikkje det tilfeldig. Køyretida varierer nemleg frå dag til dag. Og då tenker eg ikkje på at den varierer med dagsformen. Køyretida varierer dramatisk i forhold til vindretning og -hastigheit. Motvind er ikkje noko eg har tenkt særleg over tidlegare i livet. Motvind er noko sjømenn og folk som har ein overdriven glede av å bruka metaforar pratar om. Danmark er flatt, og derfor går det som ein vind å sykla. Men altså ikkje i motvind. Det er svært få oppoverbakkar i København, og dei som er her er ikkje særleg bratte. Men det skjer titt og ofte at det dukkar opp usynlege motbakkar som senkar tempoet betrakteleg.

Eg har sykla mykje meir i oppoverbakke etter at eg flytta til Danmark.

Vind, som det altså er ein del av her i landet, har fleire konsekvensar for den glade syklist. For meg har vinden kosta dyrt, nærare bestemt i form av innkjøp av nytt kulelager. Dette er landet med dei tusen syklar, men diverre berre rundt fem hundre sykkelstativ. Det vil seia - det er endeleg nok av sykkelstativ, dei er berre ikkje alltid der du har bruk for dei. Ein sykkel har ein relativt tung kropp, og kun ein metallpinne til å halda seg oppreist når den står i ro. Eit par gode vindpust, og den står ikkje lengre oppreist. I mitt tilfelle har dette betydd ei litt skeiv korg, og altså nytt kulelager. Då trøene løsna og byrja å svinga litt frå side til side ein dag på veg til skulen, tenkte eg at ein umbraconøkkel nok ville fiksa biffen. Ved nærare ettersyn såg eg at problemet kravde verktøy eg ikkje hadde. Eg gjekk til sykkelmannen på hjørnet, stolte blindt på ekspertvurderinga hans, som sa at verken smøring eller skruing ville fungera, og køyrer no rundt på ein glad sykkel. Då eg henta sykkelen etter operasjonen spurte eg reparatøren, som ikkje var spesielt god i dansk og ikkje forstod eit ord norsk, kva eg måtte gjera for å unngå at dette skulle skje igjen. Etter mange gjentakingar av spørsmålet og peiking skjønte han endeleg kva eg meinte.

«Ikke sånn», sa han, og simulerte eit sykkelfall til høgre side.

No parkerar eg nødig viss eg ikkje finn eit sykkelstativ.

Her i Danmark har ein “vintereksamen”. Kva er vintereksamen, spør du? Det er eksamen for haustsemesteret, svarar eg.

Og med eit semester som går frå september t.o.m.  januar, er det ikkje sjølvsagt at eksamen er før jul. Alt i desember og januar ser ut til å vera plausible tidspunkt for levering av oppgåver, coladrikking og skrivekrampe på skriftlig, og hyppig vannlating og håndskjelving på muntlig.

I mitt tilfelle hamna begge eksamenane i januar, med oppgåveinnlevering 5. januar, og muntleg 29. januar. Med andre ord:

- Hurra, eg har endeleg levert frå meg oppgåva!

- Pokker, no er det til med ny eksamenslesing.

- Hurra, eg har over tre veker på meg til å berre konsentrera meg om muntlegeksamenen!

- Pokker, det vart ingen juleferie.

Det siste er sjølvsagt ei overdriving. Eg har hatt eit langt og fint opphald i gamlelandet, og har storkost meg i jula. Eg har aldri sett så stor pris på å vera heime før, noko som kanskje har ein samanheng med at eg bur i ein kjellar utan golv(belegg). Mamma har varta opp med deilig julemat og vaffelkos på løpande bånd, og eg har også vore innom storbyen Bergen ved fleire anledningar og treft gamle og nye kjente. Og sjølv om det var skriving i heile desember, føler eg at eg fekk slappa av med ein kopp te i sofaen på Vaksdal ved mange anledningar. Eg fekk til og med tid til fleire turar i oppoverbakke, noko det er mangelvare på her, bortsett frå når eg aukar hellinga på tredemølla (noko eg fann ut, etter ein tur med pappa, at eg bør gjera mykje oftare).

Framover er skal eg, som sagt, lesa til eksamen i retorikkhistorie. Og når eg er ferdig med det, kjem eg til å gå på butikken og spørja etter eit par banankassar, og leiga ein bil. Ved månadsskiftet flyttar nemleg eg og Marthe inn i ein dejlig to-roms i Sydhavnen, i eit ekte borettslag. Her er det vaktmeister, stor bakgård, festlege arrangement og ikkje minst eige bredbåndsudvalg. Eg gler meg som ein liten unge til å skikkelig kjøkken (med gasskomfyr!), store vindauger, ein liten hageflekk og ikkje minst litt meir privatliv enn eg føler eg har her. Marthe ringte meg også i dag og kunne fortelja om følgjande samtale med venninna hennar, som har budd her ei stund:

(V.t.M = Venninna til Marthe)

V.t.M: Har dere bord på kjøkkenet?

Marthe: Ja…?

V.t.M: Luksus!!!

Så her er det altså all grunn til å smila, planta eit par urter i hagen og gle seg over ei lys framtid i Kongens by. Og til alle dykk der ute i dei tusen heimar: Godt nytt år, og takk for det gamle!

Det snør altså her i Danmark. Ja, det er heilt sant. Sjølv om eg har flytta sørover er det kaldt og surt, og i dag tidleg måtte eg skrapa sykkelsetet for rim. Men då er det fint å vera inne! (Særleg etter at du har vore ute)

Laurdag var eg ute på ein liten sykkeltur, berre for å bli stoppa av ein enorm Colabil. Ein slik du ser i reklamen - ein trailer med julelys rundt alle kantane. Med folketog framfor seg og fullstendig kaos på fortaua ved sida, snigla sjølve symbolet på kapitalismen seg framover i eit tempo som kunne få dei mest bedagelege rulatorbrukarar til å stampa med foten. Så det fekk meg til å lura på kva danskane eigentleg driv med. Er det ikkje litt tidleg? For det var nemleg juleopptog i Amagerbrogade - 22. november.

Liten og stor var ute for å markera tenninga av julepynten som dinglar over gata (som eg personleg synest er forferdelig stygg), det var sal av gløgg og eg er sikker på at eg kunne lukta brente mandlar i det fjerne (men det sel dei for så vidt i Strøget heile året, så eg er usikker på kor julete det eigentleg er).

Eg kom meg forbi til slutt, og fekk gjort ærendet mitt, men det tok særdeles lang tid, og eg må innrømma at eg rett og slett vart litt irritert over heile greia.

Er eg ein norsk grinebitar? Har eg ein grusom dobbeltmoral, sidan eg skal på juleverkstad hos Anette i morgon?

Eg vil tru dette innlegget er eit av mange tusen rundt denne tida som klagar på at julepynt og -kaker og -brus er i gater og butikkar alt for tidlig. Men eg meiner det likevel.

Ja, her i EU har ein gjerne eit litt meir spenstig utval i daglegvarebutikken enn i resten av Norden. I dag var eg ein tur innom Føtex for å sjå om dei hadde sykkellykt, og det hadde dei. Dette var ikkje overraskande i seg sjølv, då Føtex er ein butikk med all verdas saker og ting, kanskje slått i breidde av Kvickly, som ikkje berre har sykkellykt men også syklar mellom melk og egg.

Og det var egg eg gjerne ville seia nokre ord om. Sidan Føtex ikkje er den butikken eg brukar mest, blant anna fordi den stadig har «fødselsdagssalg» med tilhøyrande fantastiske tilbod og enorme køar, tok eg ein runde i matavdelinga. Eg fann middag for dei to neste dagane, ein type te eg har leita etter - og vagtelæg. Dette har eg aldri sett i Noreg. No skjønnar eg at det eg fekk servert i det vesle tehuset i Kina ikkje er så eksotisk som eg trudde. Så er det berre meg, eller er dette litt uvanleg for oss nordmenn? Er dette noko ein brukar i vaflar og liknande? Eit enkelt Google-søk viser at det er mykje rart ein kan bruka det til - f. eks Vagtelæg med pinjekerner, røget laks med vagtelæg og citroncreme eller rett og slett som pynt på salat.

Vaktelen, eller Common Quail som den heiter på engelsk, er ein heilt ukjent bidragsytar i mitt kosthald. Assosiasjonane dei gir meg, til små søte egg i små søte reir i skogen, seier meg at slik vil det fortsetja å vera ei god stund framover.

Edit: Eg ser at med biletet eg har vald ser egga skikkelig store ut, men det er ein grov illusjon.  Dei er bittesmå. Sjå her for ei samanlikning.

Om det er skadefryd eller skandale som har fått deg til å lesa dette innlegget er usikkert, men ein ting er sikkert:

Eg har skrudd saman mitt første IKEA-møbel av ein viss storleik.

Det dreiar seg om stolen “Pello” og stativet “Stativ” (takk for tipset, Anne Kari). Det heile gjekk føre seg i går og eg er ikkje så reint lite stolt. Det viser seg at eg kan når eg må, og no har eg både stol under baken og hengeplass til kleda (her er ikkje klesskap, og dette var ei enkel og billeg løysing).

Eg skal ikkje lata som om det gjekk smertefritt for seg å skru opp stativet, og eg er ganske sikker på at eg ville gitt opp dersom eg hadde hatt nokon som i nærleiken som kunne gjort det for meg (som pappa eller Ingelin). Men ingen av dei er spesielt nære (særleg ikkje Plingeling), så eg måtte “lesa” gjennom bruksanvisninga om att og om att mens eg prøvde alle moglege løysingar. Det hadde seg nemleg slik at dei loddrette stengene peika ca. 30 grader utover uansett kva veg eg snudde dei. Eg skrudde og skrudde til eg hadde metallsmak i munnen. Heldigvis hadde eg tatt stolen først, slik at eg kunne sitja behageleg mens eg kjempa mot stativet. Til slutt fann eg ut at det var botnstanga, som var det første eg skrudde fast, som var feil veg. Med den på rett kjøl gjekk det som ein draum. Hurra!

Eg feirer med ein dårleg versjon av ordtaket:

Nød lærer naken kvinne å spinne umbraconøkkel.

I dag har eg budd her i ein månad. Det må feirast! Så langt har eg feira med rydding og oppvask, og sushi til middag!

Det går greit her, skulen har begynt, og faga eg tek, Den retoriske tradition og Retorisk medborgerskab, virkar så langt kjempebra. Eg har stort sett ingen problem med å forstå forelesarane, men mine delvis snøvlande danske medstudentar er det litt verre med. Christian Kock, som er forelesar i traditon og ein av to forelesarar i medborgerskab, sa på første forelesning (då han oppdaga at me var fire nordmenn i klassen) at alle måtte vera nøye med artikulasjonen når dei (me) snakka. Det sa han forresten rett etter at eg hadde sagt «Eg heite Linn, og har òg (Jonas presenterte seg før meg) studert rrrretorikk i Berrrgen». Hadde det ikkje vore nordmenn der hadde eg nok fordanska utsegnet mitt litt meir, men det blei plutselig kjempeflaut å skulle seia «jeg» og «også» når Jonas, Håvard og Vegard satt rett ved sidan av meg.

Tilbake til snøvlinga er det altså veldig stor forskjell på danskane, nesten så ein kan lura på korleis dei klarer å forstå hinanden. Eg var på Yoga på torsdag (jada, eg har meldt meg inn på Sats), og instruktøren var rett og slett veldig vanskeleg å skjønna. Det er mogleg den rolege musikken og den intense konsentrasjonen om å prøva å stå mest mogleg likt som dei andre spelte litt inn, men - denne dama var vanskeleg å forstå. Eg får kanskje byrja å høyra på dansk radio for å komma litt meir inn i det. Og sjølvsagt fortsetta å gå på yoga!

Bursdag

Fredag var det bursdagsfeiring. Den glade Vegard fylte 24 år i går (laurdag), men det blei altså feira med kaker og fest hos Jonas fredag. Under ser du bursdagsbarnet spretta den særdeles gode jordbærkaka. Den kjøpte eg på bakeriet på hjørnet, og du skal ikkje sjå vekk frå at det gjentek seg!

I tillegg til Håvard, Jonas, Tine og meg var også Anette, som Jonas kjenner frå Hønefoss, gjest i gebursdagskalaset. Ho har ved eit par høver fungert som fadder for oss, og gjort ein strålande jobb. Ho stilte med sprudlande dråpar, og det var knytt stor entusiasme og spenning til opninga av flaska som hadde på førehand hadde fått seg ein sykkeltur gjennom Københavns gater.

Kvelden var kjempekjekk, og bursdagsbarnet var nøgd med oppvartinga han fekk.

Kristine

Eg har også hatt besøk sidan sist. For eit par veker sidan var Kristine her nokre dagar, før ho reiste til Sicilia med interrailbillett (som jo er Kristine i eit nøtteskal. Ho var ikkje heilt sikker på kvar ho skulle i løpet av den neste månaden, men ho skulle i alle fall stikka innom ein økologisk festival og jobba som frivillig).

Tilfeldigheitene gjorde at husvertane var på ferie, noko som gjorde at Kristine kunne låna sykkel. Ho viser seg, ikkje overraskande, å vera heilt motsett av meg når det gjeld sykling. Mens eg bevegar meg forsiktig fram i trafikken med hjartet i halsen (eg har rett nok blitt litt modigare i løpet av denne månaden), peiser Kristine gjennom kaoset utan å sjå seg tilbake. Eg måtte gjenta reglane om å halde ut handa når du svingar eit par gongar, og forskjellen mellom oss fekk meg til å føla meg omtrent 15 år eldre enn eg er. Men me kom heilskinna frå det begge to, og Kristine kurerte meg frå sentrumsskrekken! Sidan eg bur litt litt utanfor bykjerna og har alt eg treng her, syklar eg stort sett til skulen og tilbake. Men etter at eg har funne ut at det går jo heilt fint å sykla inn til sentrum (med hjelm!), sparar eg meg sjølv for både tid og pengar. Når eg skal dit går det utrulig mykje fortare enn å ta bussen, og eg føler meg også ganske flink der eg trakkar i veg. Eg fekk ein liten støkk forige onsdag, då eg skulle møta Tine for å gå på kino. Midt inn i sentrum var det ei jente som klaska i bakken etter å ha komme i klem mellom min sykkel (eg låg til høgre) og ein litt uoppmerksom mann på andre sida. Det var skikkelig skummelt, men det gjekk fint med ho. Mellom anna fordi ho hadde hjelm!

Tilbake til Kristine

Det var vel egentlig Kristine eg skulle snakka om i førre avsnitt, og då må eg jo fortelja at ho lagde den beste maten eg har smakt på komfyren «Voss». - Heimalaga tomatsuppe. Me hadde litt for lite tomatar, men det blei fantastisk godt. Bortsett frå å eta og sykla gjorde me egentlig ikkje så veldig mykje, bortsett frå å sjekka ut lesesalane i Den Sorte Diamant.

Det var vel siste nytt i grunn. Skjer ikkje så mykje her. Men på tirsdag skal eg på Ikea! (Det er eit stykke unna, så eg slenger meg med huseigaren som har bil) No skal eg lesa gjennom Alexanderretorikken, sånn at eg har gjort leksene mine til i morgon. Ciao!

Eg bur ein kjellar, og er derfor flink til å lufta berre når det er lyst eller når eg har lyset av, for å unngå at heile hakkebakkeskogen av insekt kjem inn på rommet mitt.

Men det har tydeligvis hjelpt lite. Sidan to mikroskopiske vindauger er einaste luftekanal inn til katakomben min, luftar eg så mykje så mogleg. Og no har eg fått besøk. Av den største edderkoppen eg har sett utanom dei som er i bur.

No står han der og ventar på mitt neste trekk, og eg er usikker. Hiv eg han ut vil han sikkert berre komma inn att. Eg tør ikkje kverka han, han er altfor kraftig til at det kan gjerast på ein smertefri måte. Det må nok bli dassen. Og no kvir eg meg litt til å legga meg…

I forgårs, mandag, mekka eg mitt første måltid som innebar meir tillaging enn berre steiking eller koking. Dette er jo i og for seg ikkje så uvanleg, det er berre det kjøkkenfasilitetane ikkje har inbydd til dei heilt store utskeiingane endå.

Men eg kan ikkje leva på ferdigmat til evig tid (som forresten er skikkelig billig her), så då er det berre å bita det i seg og koka i veg.

Heile 4 ingrediensar var med på prosjektet; spaghetti, bacon, blåmuggost og fløte(erstatning) (Eg trudde det var vanleg fløte). I tillegg kom salt og pepper.

Under ser du bilete frå prosessen. Den noko tvilsame biletkomposisjonen på det første er for å illustrera at det er omgjevnadane, og ikkje komfyren «Voss», eg er litt tvilsam til.

Mmm, bacon…

Og tada! Resultatet. Det smakte særdeles godt med noko heimelaga!

På sommarens siste dag, den solrike søndag 31. august, kom Benjamin innom København etter å ha vore på besøk hos ein svenske i (på) Lund. Tine og Jonas møtte oss etter å ha vore på sykkeltur, og me tok ein turistøl i Nyhavn. Ein skikkelig koselig dag, men Benjamin: Neste gong du kjem, lover eg å kjenna byen så godt at eg kan ta deg med på alle dei kule stadane!

(Legg merke til dei tøffe solbrillene til Tine!)

No har eg vore her ei veke (nesten på timen), og begynner å finna meg til rette. Eg har fått tak i ein del av dei mest nødvendige tinga - vasskokar, eit par gryter, diverse kjøkkenreiskapar og dørmatte. Dørmatta gjer at eg slepp å dra all skiten (støvet) frå gongen, der er det nemleg betonggolv, og eg har verken støvsugar eller skikkeleg kost.

Eg kan ikkje skryta av at eg har gjort så mykje i løpet av denne veka, dei første dagane var nok absolutt dei mest effektive. Men eg har gjort meg litt kjent rundt her ved å sykla litt rundt, og eg har vore på eit ukjent tal handleturar for å få tak i dei huslege artiklane. I tillegg var eg og Jonas på informasjonsmøte mandag, og studiet verkar framleis veldig bra (gler meg til det begynner om ei vekes tid).

Ingrid Pingrid, som eg kjenner frå BSTV (Bergen Student-TV), kom tirsdag ettermiddag, så torsdag kveld møtte eg ho og nokre venner av ho for ein øl. I kveld skal me på Rust, som visst nok er litt Kvarteret-aktig, gler meg til det!

Hagebrann og kalk, heiter det i den lokkande overskrifta. For å ta det første først, så gjorde eg ei ganske uventa oppdaging laurdag føremiddag. Huseigaren her er nemleg tidlegare stuntmann. Dette kom som ei stor overrasking, det er nemleg svært lite stuntmannaktig ved han.

Dette skjedde: Eg sat og surfa på nettet med vindauget ope (noko eg gjer ein del), og høyrde ein del skråling frå hagen. Eg tenkte ikkje noko vidare på det før kona i huset kom ned og inviterte meg opp for å sjå mannen tenna fyr på ein brudgom. Dette var jo eit tilbod eg ikkje kunne la gå frå meg, og det viste seg at han tilbyr dette til utdrikkingslag som vil ha noko litt utanom det vanlege (eg har i alle fall ikkje høyrt om det før, så veldig vanleg kan det neppe vera). Gjennom vindauget kunne eg saman med kone og barn (vesle Carl Gustav, som spring fram og tilbake over golvet nesten konstant i sine våkne timar) sjå det heile - brudgommen vart smurt inn med brennbart stoff, sett fyr på og til slutt slokka med pulverapparat. Hovudpersonen sjølv såg ganske nervøs ut, men det var nok mest skrekkblanda fryd å spora.

Når det gjeld kalk, så er ikkje det noko nytt. Kalken i vatnet gir fett hår, ekkel te og drikkevatn som ikkje smakar særleg godt. Nytt for meg er grunnen - Lars Tore fann nemleg kjapt ut at grunnen er anten at vatnet er for surt eller har for høgt innhald av aluminium. Kalken hevar ph-verdien «Tilsetting av kalk hever pH-verdien ofte godt over 6,0, noe som også fører til at aluminium mister sin giftighet» (Store norske leksikon). Så då skal eg tola litt kalk!

Til slutt slenger eg med eit par bilete av kåken. Rom, kjøkken/bad og gang med komfyr.